ارزیابی عملکرد کارکنان چیست؟

 واژه‌ی «ارزیابی عملکرد کارکنان» به نظر شما آشنا می‌آید؟ حتماً همینطور است. ارزیابی عملکرد کارکنان، معمولاً توسط تیم منابع انسانی برای بررسی عملکرد یک کارمند براساس دسته‌ای از بایدها و نبایدها که سازمان تعیین کرده، استفاده می‌شود. وجود فرآیند ارزیابی عملکرد کارکنان برای هر سازمانی امری حیاتی است، زیرا به سازمان کمک می‌کند تا روند عملکرد کارمندان را (که مستقیماٌ به پیشرفت سازمان مرتبط می‌شود) دنبال کند و هم‌چنین نشان می‌دهد که آیا سازمان در مسیر درست حرکت می‌کند یا خیر.

فرآیند ارزیابی عملکرد کارکنان، عملکرد کارکنان را از جنبه‌های بهره‌وری، نقاط قوت، نقاط ضعف و میزان انگیزه‌ی آن‌ها بررسی می‌کند. نتایج این ارزیابی، می‌تواند معیاری برای افزایش حقوق کارمند و ارتقا باشد. فراتر از این، ارزیابی عملکرد کارکنان به مدیران دید مناسبی از اثربخشی فرآیندهای دیگر منابع انسانی چون جذب، آموزش و توسعه‌ی کارکنان می‌دهد و هم‌چنین نقش مهم کارکنان در مسیر پیشرفت سازمان نیز برای ایشان شفاف می‌گردد.

هنگام ارزیابی عملکرد، کارکنان تلاش می‌کنند که بهترین عملکرد و نتایج را به نمایش بگذارند و نشان دهند که سال قبل چقدر برای آن‌ها فوق‌العاده بوده و چقدر لایق دریافت بهترین نتیجه ارزیابی هستند. این‌جا نقطه بسیاری مهمی است. هنگام گزارش و ارزیابی عملکرد کارکنان، مدیران مثل یک بندباز احساس خطر می‌کنند و تمام تلاش خود را به کار می‌گیرند تا تمام رشته‌ها را پنبه نکنند! ولی این تمام ماجرا نیست. ایجاد تعهد در همه‌ی اعضای تیم و در عین حال تفکیک پاداش‌ها براساس عملکرد هر فرد، کاری چالش برانگیز برای مدیران است. بعلاوه، این مدیران باید ریسک ناامید کردن برخی کارکنان‌شان را بپذیرند. زیرا بودجه‌ی سازمان محدود است و با همین بودجه، باید تا حد امکان انتظارات تمام کارکنان را برآورده کرد. بیایید با دقت بررسی کنیم که فرآیند ارزیابی عملکرد کارکنان چگونه کار می‌کند.

اهداف ارزیابی عملکرد کارکنان

بررسی اهداف ارزیابی عملکرد کارکنان به ما این امکان را می‌دهد که بفهمیم یک فرآیند موثر ارزیابی عملکرد کارکنان چگونه باید انجام شود. هنگام انجام ارزیابی عملکرد کارکنان، اهداف زیر را به یاد داشته باشید:

  • شناسایی کارکنان برای اقدامات مختلف در مورد آنها (تغییر حقوق، ارتقا، انتقال، تعلیق، اخراج و ...).

  • شناسایی نقاط ضعف و قوت کارکنان برای قرار دادن فرد مناسب در جایگاه مناسب.
  • تصمیم‌گیری درمورد نیازهای آموزشی کارکنان جهت بهبود عملکرد آنها.
  • انگیزش کارکنان از طریق بازخورد دادن و تعیین سطح عملکرد آن‌ها.
  • ادامه و یا بازبینی برنامه‌های آموزشی و ارتقابخشی.
  • فراهم کردن منبعی برای تحقیق و ارجاع در آینده.

غایت و مزایای ارزیابی عملکرد کارکنان برای سازمان و کارمند

هدف نهایی و غایت ارزیابی عملکرد کارکنان، همواره دو سمت دارد. این فرآیند، از سویی به سازمان کمک می‌کند تا ارزشمندی و بهره‌وری کارکنان را تعیین کند و از سوی دیگر، به کارکنان کمک می‌کند تا نقش و مهارت‌های خود را توسعه دهند. ارزیابی عملکرد کارکنان، باعث تغییر در عملکرد سازمان شده و روشن می‌سازد که خدمات کارکنان به سازمان چیست. در یک کلام، هم کارکنان و هم سازمان از ارزیابی عملکرد کارکنان سود می‌برند. نفعی که سازمان می‌برد این است که مدیران می‌توانند زمینه‌های بهبود شرایط کاری را شناسایی کنند و در نتیجه‌ی آن، کارآیی و کیفیت کار کارکنان را افزایش دهند.

با ارزیابی عملکرد کارکنان، سازمان می‌تواند استعدادها و مهارت‌های کارکنان را شناسایی کند تا کارکنان را تشویق به مشارکت بیشتری کند، یا درمورد مسائل و مشکلات رفتاری کارکنان اقدام مناسبی انجام دهد و آن‌ها را در مسیر توسعه‌ی شغلی و مهارتی حمایت کند.

 این دقیقاً چیزی نیست که سازمان‌ها و کارکنان انتظار دارند؟ ارزیابی عملکرد کارکنان، هم‌چنین فرآیند تصمیم‌‌های استراتژیک مانند تعدیل نیرو، پر کردن جاهای خالی و برنامه‌های جایگزینی را نیز بهبود می‌بخشد. در ادامه، به مزایای ارزیابی عملکرد کارکنان برای کارکنان می‌پردازیم.

این یک حقیقت آشکار است که هدف اصلی فرآیند ارزیابی عملکرد کارکنان، پیامدهای مثبت برای کارکنان است. ارزیابی عملکرد به آن‌ها کمک می‌کند تا اهمیتِ نقش و دستاوردهای  خود را در سازمان بشناسند. با اجرای این فرآیند، فرصت‌های کارکنان برای ارتقا، دریافت مزایای بیشتر و دسترسی آن‌ها به آموزش‌های لازم برای رشد حرفه‌ای، افزایش می‌یابد. ارزیابی عملکرد به کارکنان کمک می‌کند تا زمینه‌های بهبود در حوزه‌های کاری خود را شناسایی کرده و مهارت‌های لازم برای آن را بهبود بخشند. از همه مهم‌تر، ارزیابی عملکرد کارکنان زمینه را برای تعامل و گفتگو در مورد اهداف بلندمدت کارکنان فراهم می‌کند. مطمئن باشید که انجام این فرایند ارزش تلاشی که برای آن می‌کنید را دارد.

 فواید ارزیابی عملکرد

روی هم رفته، ارزیابی عملکرد کارکنان، نوعی دارایی برای شرکت محسوب می‌شود. در ادامه، شواهدی در تصدیق این ادعا در خصوص فواید ارزیابی عملکرد کارکنان آمده است:

  • توسعه کارکنان:

  • فرایند ارزیابی عملکرد کارکنان نظام‌مند به مدیران کمک می‌کند تا چارچوبی برای برنامه‌های توسعه شغلی و آموزشی کارکنان ایجاد کنند. ارزیابی عملکرد، نقاط قوت و ضعف کارکنان را تحلیل می‌کند تا از این طریق انتصاب افراد در مشاغل مختلف به طور مؤثر و کاراتری اتفاق افتد.

  • گزینش مناسب:

  • ارزیابی عملکرد کارکنان باعث می‌شود که اولاً اهمیت و اعتبار فرایند انتخاب در سازمان مشخص شده، و ثانیاً فرد مناسب در پست مناسب قرار بگیرد. در این زمینه، می‌توان با توجه به تحلیل نتایج ارزیابی عملکرد، تغییراتی در روش‌های انتخاب ایجاد کرد.

  • ارتقا:

  • مدیران می‌توانند از طریق ارزیابی عملکرد کارکنان روند ارتقا را مشخص کنند، تا کارکنان کارآمد را به جایگاه بالاتر ارتقا داده و کارکنان با عملکرد ضعیف را تنزیل رتبه داده یا اخراج کنند.

  • روحیه بالا:

  • به سادگی، می‌توان توضیح داد که هر کارمندی علاقمند است نظر سازمان را درمورد عملکرد و توانمندی‌های خود بداند. یک نظام مناسب ارزیابی عملکرد کارکنان، باعث شناخت کارکنان از خودشان شده و به آن‌ها در مسیر توسعه کمک کند. در نتیجه قدرت روحی و رضایت فردی آن‌ها نیز افزایش خواهد یافت.

  • انگیزش:

  • ارزیابی عملکرد کارکنان، به عنوان یک ابزار انگیزشی نیز می تواند عمل ‌کند. ممکن است با خود بگویید چگونه؟ از طریق ارزیابی، عملکرد کارکنان بررسی می‌شود و اگر به اهداف کاری خود دست یابند، کارآیی آن‌ها مشخص می‌شود. این امر بسیار موجب انگیزش شده و به آن‌ها کمک می‌کند تا احساس مشارکت بیشتری کنند و حس سهیم شدن در توسعه شغلی داشته باشند.

  • ابزاری چندکاره برای مدیریت:

  • فایده‌ی اصلی ارزیابی عملکرد کارکنان به مدیریت می‌رسد. آن‌ها از طریق این فرآیند، متوجه قابلیت‌های کارکنان می‌شوند و براساس آن می‌توانند برنامه‌ی مناسبی برای ارتقا، جابجایی، تعدیل یا اخراج وی تنظیم کنند. ارزیابی عملکرد کارکنان علاوه بر آن‌که به مدیران کمک می‌کند تا یک ساختار مناسب برای دستمزدها ایجاد نمایند، از آن می‌توان برای ارزیابی اثربخشی برنامه‌های آموزشی نیز استفاده کرد.

مثال‌های ارزیابی عملکرد کارکنان

فرض کنید قصد دارید یک فرآیند مرور عملکرد را به طور اثربخش اجرا کنید. در نظر داشته باشید پیامی که به سازمان و کارکنان صادر می‌کنید، یک پیام مثبت و مبتنی بر حل مشکلات باشد، تا کارکنان احساس دلسردی و ناامیدی نداشته باشند. شما باید بازخوردهای سازنده به کارکنان ارائه دهید؛ از تلاش‌های آنها قدردانی کرده و بر دستاوردها و نقاط قوت آن‌ها تمرکز کنید. حتی اگر در حال انجام یک مرور ساده بر عملکرد هستید، نباید ذکر موارد زیر را فراموش کنید:

  • نقاط قوت کارکنان و حوزه‌های قابل بهبود

  • خدمات کارکنان در راستای ارزش‌های اساسی و فرهنگ سازمان از طریق عملکرد خود
  • پیگیری توسعه و رشد کارکنان در طول سال
  • تهیه خلاصه از عملکرد کارکنان برای تعیین اولویت‌های آینده

مثالی برای عملکرد مثبت

قالب کلی: تو در [یک فعالیت] عالی عمل می‌کنی و بسیار مایلم که به این کار ادامه دهی؛ زیرا عملکرد تو به تیم ما در دست‌یابی به [یک نتیجه] کمک بسیاری کرده است.

ماری در تمامی حوزه‌های کارش یعنی طراحی اسلایدهای تبلیغاتی خلاقانه، عملکردی فراتر از انتظار داشت. او همواره نگرش مثبتی نسبت به مسائل دارد و به راحتی با تغییرات سریع محیط کار تطبیق پیدا می‌کند. ماری در شرایط سخت و پرفشار، چه به تنهایی و چه با همکاران، به راحتی کار می‌کند. من بسیار مایلم که ماری به هدایت تیم طراحی ادامه دهد. خصوصاً به این علت که می‌دانم او از این فرآیند خلاقانه لذت می‌برد.

مثالی برای حوزه‌های قابل بهبود

قالب کلی: من به تو توصیه می‌کنم که [یک فعالیت] را شروع کنی، زیرا این کار به تو کمک خواهد کرد [نتیجه‌ی مطلوب].

تام مهارت‌های ارتباطی رضایت‌بخشی از خود نشان می‌دهد و همه‌ی وظایف و مسئولیت‌های محول‌شده را تکمیل می‌کند. او به طور مستقل و یا همراه با تیم به خوبی کار می‌کند و نسبت به سایر اعضا، ازخودگذشتگی بسیاری دارد. تام مهارت‌های رهبری از خود نشان داده و به دنبال فرصت‌های بیشتری برای توسعه‌ی حرفه‌ای خود است. من پیشنهاد می‌کنم که تام زمانی را برای مدیریت کارهایی که در دست اقدام دارد، اختصاص دهد. این کار به او کمک می‌کند تا وظایف خود را به موقع انجام دهد و احیاناً آن‌ها را فراموش نکند.

روش‌های نوین ارزیابی عملکرد کارکنان

با داشتن فرآیند مناسبی برای ارزیابی عملکرد کارکنان، سازمان راهی برای بهبود عملکرد و بهره‌وری مناسب پیدا می‌کند. یک روش خوب در مرور عملکرد می‌تواند کل تجربه‌ی کارکنان از ارزیابی عملکرد را اثربخش و ارزنده کند. روش‌های نوین ارزیابی عملکرد کارکنان بیشتر روی دستاوردهای شغلی و ارزیابی نتایج کار تمرکز دارند. باید گفت که هر روش ارزیابی عملکرد کارکنان نقاط قوت و ضعف خاص خود را دارد و هیچ روشی را نمی‌توان یافت که در همه جای جهان کاربرد داشته باشد. نکته مهم این است که هیچگاه یک روش مشابه ارزیابی عملکرد کارکنان، برای دو سازمان متفاوت مناسب نیست. در ادامه، چند روش نوین ارزیابی عملکرد کارکنان معرفی شده است که اکثر سازمان‌ها به آن‌ها اقبال داشته‌اند.

  • مدیریت بر مبنای اهداف:

  • این روش بر بهبود عملکرد سازمان از طریق توافق مدیر و کارمند بر روی مجموعه‌ای از اهداف چالش‌بر‌انگیز و درعین حال دست‌یافتنی، تمرکز دارد. کارمند می‌بایست طی مدت زمان مشخصی، به این اهداف دست یابد. حال در صورتی که کارمند قادر به دست‌یابی به اهداف از پیش تعیین شده در زمان مقرر نباشد، چه کاری باید انجام داد؟ در این شرایط، سازمان باید استراتژی یا سیاست جدیدی را برای رسیدن به اهداف دست‌نیافتنی اتخاذ کند. این فرآیند تاکید بیشتری روی اهداف ملموس دارد و جنبه‌های ناملموس کار مثل ارتباطات، تعهد، مهارت‌های بین فردی و غیره را نادیده می‌گیرد. متخصصان این روش، اطمینان دارند که این روش به ایجاد انگیزه و تعهد در کارکنان کمک کرده و همچنین روابط سالمی بین کارکنان و سازمان بوجود می‌آورد.

  • ارزیابی روانشناختی:

  • این روش، یکی از جذاب‌ترین و شهودی‌ترین روش‌های ارزیابی عملکرد کارکنان است، که برای تعیین پتانسیل‌های بالقوه و پنهان کارکنان کاربرد دارد. این روش، به جای عملکرد گذشته‌ی کارکنان، عملکرد آینده‌ی آنها را می‌سنجد. در حقیقت، روش روانشناختی بر مهارت بین فردی و مهارت رهبری، توانایی‌های شناختی، عاطفی و فکری و ویژگی‌های شخصیتی فرد که بر عملکرد شغلی وی تاثیر می‌گذارند، تمرکز می‌کند. در مقایسه با سایر روش‌ها، ارزیابی روانشناختی را می‌توان به راحتی اجرا کرد. مزیت اصلی این روش آن است که اطلاعات قابل اندازه‌گیری و عینی از عملکرد و پتانسیل کارکنان استخراج می‌کند. این روش برای کارکنان درون‌گرا و خجالتی مناسب است، زیرا به کمک آن می‌توانند پتانسیل‌هایشان را به نمایش گذاشته و خود را اثبات کنند.

  • بازخورد 360 درجه:

  • این برای دست یافتن به تصویری بزرگ‌تر از عملکرد کارکنان بسیار کارآمد است. در این روش، نه‌تنها بازخورد کارکنان و مدیران نسبت به یکدیگر، بلکه بازخورد همکاران و مشتریان نیز جمع‌آوری می‌شود. روش360 درجه تبدیل به رایج‌ترین روش ارزیابی عملکرد کارکنان شده است؛ زیرا به این فرآیند کمک می‌کند تا به یک تصویر جامع و چشم‌اندازی متنوع دست یابد. در این شرایط، سوگیری‌ها در ارزیابی عملکرد کارکنان کاهش یافته و اطلاعات روشنی از شایستگی کارکنان به دست می‌آید.

  • روش کانون ارزیابی:

  • برای یک لحظه تصور کنید که به عنوان یک کارمند، تصویر واضحی از این‌که دیگران شما را چگونه می‌بینند، در اختیار دارید. این اتفاق چه تاثیری روی عملکرد شما می‌گذارد؟ این دقیقاً کاری است که مرکز ارزیابی انجام می‌دهد؛ بررسی عملکرد فعلی کارمند و پیش‌بینی عملکرد شغلی وی در آینده. کارکنان برای ارزیابی هشیاری ذهنی، توانایی اقناع، اعتماد به نفس و سایر شاخص‌ها، نیاز دارند تا در تمرین‌های شبیه‌سازی اجتماعی شرکت کنند. این شبیه‌سازی جامع، توسط مرکز ارزیابی انجام می‌گیرد.

  • ارزیابی به روش مقیاس رفتاری (BARS):

  • اگر می‌خواهید همزمان از مزایای معیارهای کمی و کیفی برای ارزیابی عملکرد کارمند استفاده کنید، راه حل استفاده از روش مقیاس رفتاری است. در روش BARS، فرد ارزیاب بین یک رفتار مشخص رتبه‌بندی شده (از ضعیف تا قوی) و عملکرد کارمند، کار مقایسه را انجام می‌دهد. با این روش، می‌توانید از استانداردهای مشخص، بازخورد بهتر، مرور عملکرد دقیق و یک ارزیابی اصولی و منسجم، بهره‌مند شوید. این روش، بیشتر روی رفتارهای مشخص، ملموس و قابل مشاهده تاکید دارد و بنابراین ارزیابی دقیقی از عملکرد کارکنان حاصل می‌شود.

  • روش حسابداری هزینه:

  • هرچند، ممکن است این روش از نظر شما بی‌رحمانه باشد، اما حسابداری هزینه راحت‌ترین روش ارزیابی عملکرد کارکنان است. در این روش، شما متوجه می‌شوید که تحلیل عملکرد کارمند از جنبه‌ی عواید مالی که برای سازمان به ارمغان می‌آورد، بسیار مهم است. حسابداری هزینه از طریق مقایسه‌ی هزینه‌ی ماندگاری یک کارمند با منافعی که برای سازمان ایجاد می‌کند، انجام می‌گیرد.

در این بخش، شش روش ارزیابی عملکرد کارکنان را معرفی کردیم که به مدیریت رشد همزمان کارمند و سازمان کمک می‌کنند. بهترین کار این است که روش مناسب برای سازمان خود را انتخاب کرده و آن را به طور اثربخش اجرا نمایید.

جمع‌بندی

داشتن مجموعه‌ای از اهداف مشخص برای ارزیابی عملکرد کارکنان، به شما کمک می‌کند تا یک مزیت رقابتی نسبت به دیگران به دست آورید. در نهایت، شما قادر خواهید بود تصمیمات منطقی‌تری با توجه به توسعه و پیشرفت سازمان و کارمندان اتخاذ کنید. رضایتی که در پی افزایش تعلق و از خودگذشتگی کارکنان خود با اجرای ارزیابی عملکرد کارکنان تجربه خواهید کرد؛ خستگی تمامی تلاش‌هایی که برای اجرای افزایش عملکرد انجام داده‌اید را از یادتان خواهد برد. زمانی‌که این فرآيند را اجرا کنید، به شما اطمینان می‌دهیم که نتایج مثبتی را پیش روی خود خواهید داشت.

لینک منبع مقاله

پی‌نوشت

این مقاله صرفاً برای بالا بردن اطلاعات شما از روند ارزیابی عملکرد و آشنایی کلی با مفاهیم و مزایای ارزیابی عملکرد کارکنان بوده و فرآیند درست و مورد تایید در حوزه‌ی بهبود عملکرد کارکنان، صرفاً در قالب نظام صحیح و جامع «مدیریت عملکرد» قابل دستیابی می باشد. به طور دقیق‌تر، ارزیابی عملکرد فقط یک گام از کل فرآیند مدیریت عملکرد است. 

برچسب ها : #ارزیابی #ارزیابی_عملکرد #مدیریت_عملکرد #ارزیابی_عملکرد_کارکنان
نظرات و پیشنهاد های خود را برای ما ارسال نمایید.